Formaty papieru

Formaty papieru w systemie ISO – pełny przewodnik

Współczesne formaty papieru stosowane w Europie i większości świata opierają się na systemie opracowanym przez Niemiecki Instytut Normalizacyjny (DIN) pod kierunkiem Waltera Porstmanna. Jego koncepcja stała się podstawą norm ISO, które obowiązują do dziś i zapewniają pełną kompatybilność między drukiem, kopiowaniem, projektowaniem i korespondencją.

Seria A – podstawowy typoszereg

Seria A jest najważniejszym i najczęściej stosowanym zestawem formatów papieru. Jej punktem wyjścia jest format A0, który ma powierzchnię dokładnie 1 m². Każdy kolejny format powstaje przez przecięcie poprzedniego na pół wzdłuż dłuższego boku, przy zachowaniu stałej proporcji boków 1:√2. Dzięki temu dokumenty można skalować bez zmiany proporcji.

• A0: 841 × 1189 mm
• A1: 594 × 841 mm
• A2: 420 × 594 mm
• A3: 297 × 420 mm
• A4: 210 × 297 mm
• A5: 148 × 210 mm
• A6: 105 × 148 mm

Seria B – formaty pośrednie

Seria B została zaprojektowana jako uzupełnienie serii A. Jej wymiary są średnią geometryczną odpowiednich formatów serii A, dzięki czemu arkusze B są nieco większe. Stosuje się je m.in. w poligrafii, druku książek, plakatach i produkcji teczek.

• B0: 1000 × 1414 mm
• B1: 707 × 1000 mm
• B2: 500 × 707 mm
• B3: 353 × 500 mm
• B4: 250 × 353 mm
• B5: 176 × 250 mm

Seria C – formaty kopertowe

Seria C została opracowana z myślą o korespondencji. Każdy format C jest nieco większy od odpowiadającego mu formatu A, dzięki czemu dokumenty mieszczą się w kopercie bez zaginania lub z minimalnym składaniem. Seria C jest zdefiniowana w normie ISO 269.

• C4: mieści A4 bez składania (229 × 324 mm)
• C5: mieści A5 lub A4 złożone na pół (162 × 229 mm)
• C6: mieści A6 lub A4 złożone na cztery (114 × 162 mm)
• C65 / DL: koperta na A4 złożone w „C” (110 × 220 mm)

Seria SR / SRA – formaty surowe i produkcyjne

Formaty SRA (Supplementary Raw Format A) to powiększone arkusze produkcyjne stosowane w druku profesjonalnym. Ich wymiary są większe od formatów A, aby umożliwić dodanie spadów drukarskich, paserów i marginesów technologicznych.

• SRA0: 900 × 1280 mm
• SRA1: 640 × 900 mm
• SRA2: 450 × 640 mm
• SRA3: 320 × 450 mm
• SRA4: 225 × 320 mm

Format DL – długi format korespondencyjny

Nazwa DL pochodzi od niemieckiego określenia „DIN Lang”, czyli „długi format DIN”. Jest to format użytkowy, a nie część serii A, B czy C. W praktyce funkcjonują dwa powiązane wymiary:

• DL (papier): 99 × 210 mm – powstaje przez podział A4 na trzy równe części
• Koperta DL: 110 × 220 mm – zgodna z ISO 269

Tolerancje wymiarowe i normy ISO

Normy ISO dopuszczają niewielkie odchylenia wymiarów wynikające z procesu produkcji papieru. Typowe tolerancje:

• formaty do A4/B4: ±1–2 mm
• formaty większe (A3–A0): ±2–3 mm
• duże formaty serii B: nawet ±4 mm

Najważniejsze normy:

• ISO 216 – serie A i B
• ISO 269 – serie kopert C i DL
• DIN 476 – pierwowzór współczesnych norm
• ISO 217 – formaty surowe i produkcyjne (SRA)

Zbiorcza tabela formatów

Ciekawostki o formatach papieru

• Format A4 stał się oficjalnym standardem ONZ dopiero w 1980 roku.
• USA, Kanada i Meksyk nie stosują systemu ISO – używają formatów Letter i Legal.
• Proporcja 1:√2 jest jedyną proporcją pozwalającą zachować kształt po podzieleniu arkusza na pół.
• Format DL nie należy do żadnej serii – to format użytkowy powiązany z korespondencją.
• SRA3 jest najpopularniejszym arkuszem w druku cyfrowym dzięki możliwości dodania spadów.
• B0 ma powierzchnię dokładnie √2 m², co wynika z matematycznej konstrukcji serii B.